‘सिमेंट काँक्रीट रस्त्यावर डांबराचा पॅचवर्क’ विकासाचा मुखवटा की दर्जाहीनतेचा स्वीकार?

‘सिमेंट काँक्रीट रस्त्यावर डांबराचा पॅचवर्क’ विकासाचा मुखवटा की दर्जाहीनतेचा स्वीकार?

‘न्यूज हाऊस’ने काल गुरुवारी ‘सिमेंट काँक्रीट रस्त्यावर डांबराचा पॅचवर्क’ या मंथल्याखाली एक वृत्त प्रसिद्ध केले होते. या वृत्ताचे अनेकांनी कौतुक केले तर काहींनी तशा प्रकारचे काम योग्य असल्याचे म्हणत वेगवेगळी मते मांडली. सोशल मीडियावर ‘न्यूज हाऊस’च्या या वृत्ताची जोरदार चर्चा सुरु असतानाच पोलीस मित्र व शिवसेना उद्धव बाळासाहेब ठाकरे गटाचे चिपळूण तालुका प्रसिद्धीप्रमुख श्री. सचिन चोरगे यांनी मांडलेली परखड, रोखठोक भूमिका ‘न्यूज हाऊस’वर जशीच्या तशी….

सिमेंट काँक्रीट रस्त्यावर डांबराचा पॅचवर्क विकासाचा मुखवटा की दर्जाहीनतेचा स्वीकार?

गुहागर-विजापूर राष्ट्रीय मार्गावरील मार्गताम्हाणे ते रामपूर परिसरात जे चित्र समोर आले आहे, ते केवळ तांत्रिक चूक नाही तर ती व्यवस्थेच्या बेफिकीरीची साक्ष आहे. नुकत्याच केलेल्या सिमेंट काँक्रीट रस्त्यावर काही महिन्यांत तडे, खड्डे आणि त्यावर डांबराचा पॅचवर्क? हा इंजिनिअरिंग सोल्युशन आहे की बिलिंग सोल्युशन?

राष्ट्रीय महामार्ग विभाग आणि संबंधित ठेकेदार यांची भूमिका पाहता, प्रश्न एकच, तो म्हणजे आपण रस्ता बांधतोय, की रस्त्याच्या नावाखाली खर्चाचा महामार्ग उघडतोय?

काँक्रीटवर डांबर योग्यच पण ते अर्धसत्याचा आधार

काही मान्यवर म्हणतात, काँक्रीटवर डांबरी थर लावणे चुकीचे नाही, बरोबर आहे, परदेशातही केले जाते. बरोबर पण तिथे ते डिझाइननुसार आणि उद्देशपूर्वक केले जाते. काँक्रीट पॅव्हमेंटवर बिटुमिनस ओव्हरले हा नियोजित उपाय असतो, जेव्हा पृष्ठभागाची समतलता, आवाज, स्किड-रेझिस्टन्स सुधारायची असते. मात्र येथे प्रश्न डिझाइनचा नाही, तर डॅमेज कंट्रोलचा आहे.

नुकताच केलेला काँक्रीट रस्ता वर्षभरात तडे देतो आणि मग त्यावर डांबराचा थर? हे कॉम्पोझिट पॅव्हमेंट नाही तर हे कॉम्प्रोमाइज्ड पॅव्हमेंट आहे.

हॉट-मिक्सिंगचा दर्जा चांगला असला पाहिजे हेही मान्य. पण मूळ काँक्रीटची ताकद, क्युअरिंग, जॉइंट-सीलिंग, सबग्रेड कंपॅक्शन, ड्रेनेज यांची जबाबदारी कोणाची? दोष झाकण्यासाठी डांबर वापरणे म्हणजे जखमेवर पट्टी बांधून संसर्ग वाढू देणे होय.

टायर फुटणे ८०% कमी होईल, आकडेवारी की कल्पना?

काँक्रीटवर डांबरीकरण केल्याने अपघात ८०% कमी होतात, असा दावा केला जातो. कोणत्या अभ्यासावर आधारित? अपघातांची कारणे केवळ पृष्ठभाग नसतात तर वेग, वाहनांची देखभाल, रस्ता-डिझाइन, साइनॅज, लाईटिंग, ड्रेनेज हे सर्व घटक महत्त्वाचे. रस्त्याच्या गुणवत्तेचा प्रश्न टायरवर ढकलणे म्हणजे जबाबदारीची दिशा बदलणे होय.

रस्ता सुरक्षित असावा ही सरकारची मूलभूत जबाबदारी आहे. लोकांना टायरची माहिती नसते म्हणून दर्जाहीन कामाचे समर्थन करता येत नाही.

करोडोचे काँक्रीट मग कशासाठी?

हा प्रश्न सर्वात धारदार आहे. काँक्रीट रस्त्यांचे आयुष्य २०-२५ वर्षे अपेक्षित असते. जर एका वर्षात तडे जाऊन पॅचवर्कची वेळ येत असेल, तर दोनच शक्यता असू शकतात. पहिलं म्हणजे डिझाइन चुकले नाहीतर कामाचा दर्जा निकृष्ट.

दोन्हीपैकी जे काही असेल, ते सार्वजनिक पैशांचा अपमान आहे.

रबर सोल्यूशन वापरा – उपाय की नवे कंत्राट?

दक्षिण भारतात रबराइज्ड बिटुमेन वापरले जाते. हो, वापरले जाते. पण ते देखील तांत्रिक तपासणीनंतर, योग्य मिश्रण प्रमाणात, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे पारदर्शक प्रक्रियेत. प्रश्न तंत्रज्ञानाचा नाही तर प्रश्न पारदर्शकतेचा आणि अंमलबजावणीचा आहे.

आज स्थिती अशी आहे की, आधी निकृष्ट काँक्रीट करा, मग त्यावर डांबर, उद्या रबर सोल्यूशन प्रत्येक थरासोबत नवा खर्च, नवे बिल, नवा टेंडर..! विकासाचे थर वाढतात, पण टिकाऊपणा कमी होतोय .

निगेटिव्ह बोलू नका म्हणजे?

कामाच्या दर्जाबद्दल प्रश्न विचारणे हे निगेटिव्हिटी नाही तर ते नागरिकत्व आहे. जर वर्षभरात दुरुस्तीची वेळ येत असेल, तर ते अवघडच नाही, ते अस्वीकार्य आहे.

प्रसाद समजून स्वाहा करा म्हणजे हतबलतेची शोकांतिका

सर्वात वेदनादायक प्रतिक्रिया म्हणजे, मिळाला तो प्रसाद समजा. हीच मानसिकता व्यवस्थेला हवी असते. प्रश्न विचारणारा नागरिक नसला की, कंत्राटी राजकारण बिनधास्त धावते.

इन्फ्रास्ट्रक्चर – भ्रष्टाचाराचा सर्वात मोठा कारखाना?

रस्ते, पूल, जलयोजना येथे आकडे मोठे असतात, तांत्रिक गुंतागुंत मोठी असते, आणि तपासणीची जबाबदारी मर्यादित लोकांपुरती राहते. कागदावर M३० ग्रेड काँक्रीट, साइटवर पाण्याचे प्रमाण जास्त; कागदावर ३०० मिमी जाडी, प्रत्यक्षात कमी, कागदावर ७ दिवस क्युअरिंग, प्रत्यक्षात घाईघाईत पुढचे काम.

हा विकास नसून वितरण आहे, सार्वजनिक पैशांचे वितरण ठराविक साखळीत.

सदर कामाची थर्ड-पार्टी ऑडिट सार्वजनिक झालीच पाहिजे, कोअर-कट टेस्ट, क्यूब स्ट्रेंथ रिपोर्ट, जॉइंट डिटेल्स सर्व माहिती ऑनलाइन टाकलीच पाहिजे, दोष आढळल्यास ठेकेदारावर ब्लॅकलिस्टिंग व दंडात्मक कारवाई झाली पाहिजे, स्थानिक नागरिकांच्या समितीद्वारे कामाची पाहणी व्हायला हवी.

रस्ता हा केवळ प्रवासाचा मार्ग नसतो तर तो राज्याच्या प्रामाणिकतेचा आरसा असतो. जर त्या आरशात तडे गेले असतील, तर ते डांबराने झाकून चालणार नाहीत.

आज गुहागर-विजापूर मार्गावरील पॅचवर्क हा फक्त डांबराचा थर नाही तर तो व्यवस्थेच्या जखमेवरचा काळा ठिपका आहे. आणि जोपर्यंत आपण प्रसाद समजून गिळत राहू, तोपर्यंत विकासाच्या नावाने हा कारखाना चालूच राहील.

रस्ते मजबूत हवे असतील, तर प्रश्नही मजबूत विचारावे लागतील. अन्यथा उद्या पुन्हा एखादा नवा थर आणि नवे बिल आपल्या करांच्या पैशावर उभे राहील.

जय महाराष्ट्र.

१९ फेब्रुवारी २०२६

✍🏻सचिन नंदकुमार चोरगे.
तालुका प्रसिद्धीप्रमुख,
शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) चिपळूण.